Babaannem Bir Üniversite Öğrencisiyle Yaşasaydı?

MİMARLIK / KUŞAKLAR / GÜNDELİK HAYAT / 4 DK OKUMA

Babaannem Bir Üniversite Öğrencisiyle Yaşasaydı?

Aynı evde değil.
Ama aynı mahallede, aynı avluda, aynı gündelik hayatın içinde yaşasalardı?

Filiz Cingi Yurdakul
Babaannem Bir Üniversite Öğrencisiyle Yaşasaydı?
Aura ana sayfasındaki yazı görseli

Bir tarafta yıllardır aynı çevrede yaşayan yaş almış bir kadın.

Diğer tarafta üniversite için yeni bir şehre gelmiş genç bir öğrenci.

Biri bildiği sokakların, alıştığı insanların ve yıllardır tekrar ettiği gündelik hayatın içinde. Diğeri henüz hiçbir yüzün tanıdık olmadığı bir şehirde kendine yeni bir hayat kurmaya çalışıyor.

Hayat ritimleri farklı. İhtiyaçları farklı. Dünyaya baktıkları yerler farklı.

Ama neden yaşadıkları yerler de birbirinden tamamen ayrı olsun?

Bugün şehirleri ve konutları çoğunlukla hayatın dönemlerine göre ayırıyoruz. Öğrencileri bir yerde, çocuklu aileleri başka yerde, yaşlıları başka bir yerde topluyoruz.

Her yaş için başka bir yapı, başka bir çevre, başka bir hayat tasarlıyoruz.

Sonra kuşakların neden birbirinden uzaklaştığını soruyoruz.

Oysa mesele herkesi aynı çatı altında toplamak değil.

Asıl mesele, hayatın farklı dönemlerinin aynı mahallede kendine yer bulabilmesi.

Bir mahallede kaç farklı hayata yer var?

İyi bir konut çevresinde küçük dairelerden aile konutlarına, erişilebilir birimlerden zaman içinde değişebilen evlere kadar farklı seçenekler bulunabilir.

Üniversite öğrencisi küçük bir dairede, çocuklu aile daha büyük bir evde, yaşlı bir insan ise bağımsızlığını koruyabileceği erişilebilir bir konutta yaşayabilir.

Kapıları farklıdır.

Ama sabah çıktıklarında aynı bahçeden geçebilirler.

Aynı küçük markete uğrayabilir, aynı kafede oturabilir, aynı kütüphaneyi, çalışma alanını ya da avluyu kullanabilirler.

Bir çocuk okuldan dönerken yaşlı komşusuna rastlar. Üniversite öğrencisi ortak çalışma alanında emekli bir akademisyenle karşılaşır. Yaşlı bir insan gündelik ihtiyaçlarına ulaşmak için her defasında başka birinin yardımına ihtiyaç duymaz.

Kimsenin karşılaşmak için özel bir etkinliğe katılması gerekmez.

Gündelik hayat kendi karşılaşmalarını üretir.

Mimarlık insanları arkadaş yapamaz

Ama yollarının nerede kesişeceğini etkileyebilir.

Bir girişte.
Avludan geçen bir yolda.
Gölgede bırakılmış bir bankta.
Zemin kattaki küçük bir kafede.
Bahçeye bakan bir pencerede.

Bunlar büyük mimari jestler değildir.

Ama bazen bir yere ait olma duygusu tam da bu küçük kararların içinde başlar.

Aynı sokaktan geçtikçe aynı yüzleri görürüz. İsimlerini bilmesek bile bir süre sonra bütünüyle yabancı değillerdir. Bir selam, kısa bir konuşma, yalnızca birbirinin orada olduğunu bilmek…

Mimarlık ilişkiyi yaratamaz.

Ama ilişkinin oluşabileceği zemini hazırlayabilir.

İyi tasarım birlikte olmayı zorunlu kılmaz

Çünkü insan yalnız karşılaşmak istemez.

Bazen geri çekilmek de ister.

Yaş almış bir insan çevresindeki hayatı görmek isteyebilir ama sürekli onun ortasında olmak istemeyebilir. Bir öğrenci bir gün avluda arkadaşlarıyla otururken ertesi gün kimseyle konuşmadan odasına çıkmak isteyebilir.

Bu nedenle iyi tasarım yalnız karşılaşmayı değil, mesafeyi de tasarlar.

Mahremiyet ile sosyal hayat birbirinin karşıtı değildir.

Bir eşik, bir saçak, geri çekilmiş bir giriş, avlunun kenarındaki sakin bir oturma yeri…

İyi mimarlık insanları birbirine zorla yaklaştırmaz. Yaklaşmak ile geri çekilmek arasında seçim yapabilecekleri mesafeler kurar.

Aynı yapıda farklı hayatlar

WOHA'nın Singapur'da tasarladığı Kampung Admiralty, bu düşüncenin güçlü örneklerinden biri.

Yaşlı konutları; sağlık hizmetleri, yeme-içme alanları, çocuk bakım birimleri, kamusal alanlar ve bahçelerle aynı yapı sistemi içinde bulunuyor. Böylece yaşlılık, hayatın geri kalanından ayrılmış kapalı bir dünyaya dönüşmüyor.

Çocuk, çalışan, aile ve yaşlı aynı yere farklı nedenlerle geliyor.

Asıl değer de burada.

Herkesi aynı faaliyetin etrafında toplamaya çalışmak yerine, farklı hayatların yollarının doğal olarak kesişebileceği bir çevre kurmak.

Hayat değişir. mahalle neden değişmek zorunda olsun?

Konut çeşitliliğinin başka bir anlamı daha var.

İnsan hayatı boyunca aynı kişi olarak kalmıyor.

Tek yaşayan genç zamanla aile kurabilir. Çocuklu bir ailenin çocukları büyüyüp evden ayrılabilir. Yaş ilerledikçe daha küçük, daha erişilebilir bir eve ihtiyaç duyulabilir.

Peki hayatımız her değiştiğinde neden mahallemizi de değiştirmek zorunda kalalım?

Farklı büyüklükte ve nitelikte konutlar aynı çevrede bulunursa insan başka bir eve geçebilir ama hayatının bütün bağlarını geride bırakmak zorunda kalmaz.

Anahtarını değiştirir; ama yürüdüğü yolu, alışveriş yaptığı dükkânı, komşusunu ve yıllardır aşina olduğu ağacı değiştirmez.

Belki de dayanıklı bir mahallenin gerçek ölçüsü budur:

İnsanların yalnız bugününe değil, değişen hayatlarına da yer açabilmesi.

Ve belki “Babaannem bir üniversite öğrencisiyle yaşasaydı?” sorusunun cevabı düşündüğümüzden daha basit.

Aynı evde yaşamalarına gerek yok.

Aynı yaşta olmalarına, aynı şeylerden hoşlanmalarına, hatta birbirlerini tanımalarına bile gerek yok.

Yeter ki şehir onları birbirinden bütünüyle ayırmasın.

Yeter ki isterlerse karşılaşabilecekleri, isterlerse geri çekilebilecekleri bir hayatın içinde yaşasınlar.

Çünkü iyi mimarlığın görevi insanlara nasıl yaşayacaklarını söylemek değildir.

Farklı hayatların birbirine değebilme ihtimalini açık bırakmaktır.

Aynı evde değil.
Aynı hayatın içinde.

Filiz Cingi Yurdakul
Filiz Cingi Yurdakul
Founder & Design Director · Aura Design Studio
Mimarlık, kent ve hayat üzerine diğer yazıları →
Aura Design StudioMİMARLIK · KENT · HAYAT
Aura Design Studio